De Windhond
De Windhond
De Windhond
De Windhond
De Windhond
De Windhond
De Windhond
De Windhond
De Windhond

Geschiedenis deel 1: De Windhond 1737-1930

"Om tal van redenen kan men aandacht schenken aan de soort van molens waartoe “De Windhond” gerekend kon worden. Niet alleen als symbool voor ons natte, winderige landje of omdat dit stuk ouderwets gereedschap het zo aardig doet in ons landschap, maar vooral omdat dit type molen staat aan het einde van een ontwikkeling, die duizenden jaren geleden reeds begon en waar mens en huisdier in belangrijke mate van afhankelijk waren. Al die tijd bleef het principe gehandhaafd: twee platte stenen, de één een wrijvende beweging makend ten opzichte van de ander, waartussen graankorrels werden gevoerd welke tot kleinere delen – tot een poederachtige substantie toe – werden verwerkt, waarbij de toepassingsmogelijkheden van het graan werden vergroot en het de mens beter smaakte". Zo begon Mr. Janzn. Van Hees (pseudoniem) zijn proloog in het door hem geschreven boekwerkje “De stenen reus op de Zoester Engh”.

Hier valt niets aan af te dingen. Nederland is gelukkig nog vele molens rijk. Veel zijn er in de loop der eeuwen verdwenen. Afgebroken, verbrand of omgebouwd tot restaurant, winkeltje of zelfs woonhuis. Toch zien we dat in Nederland door vele enthousiaste vrijwilligers, organisaties, instellingen en stichtingen een groot aantal molens in stand wordt gehouden. Nog steeds vinden er restauraties en groot onderhoud aan molens plaats. Wie kent niet de molens op de Zaanse Schans en de molens aan de Kinderdijk. Aan de Zaanse Schans in Zaandam is zelfs een uniek molenproject in gang gezet met de herbouw van “Het Jonge Schaap”. Een molen die in 1942 moest wijken voor de stadsuitbreiding van Zaandam.

Wat aan “De Windhond” vooraf ging.
De geschiedenis rond “De Windhond” begon al rond 1474. Hij begon zijn leven als een houten standerdmolen. In het Rijksarchief te Utrecht bevindt zich een oude oorkonde, gedateerd op 28 februari 1474, waarin Bisschop David van Bourgondië vergunning verleent aan Claes Albertszoen om tegen een jaarlijkse betaling van drie lood fijn zilver een windmolen te timmeren, op te richten en te houden, daar te malen en de molster daaraf te nemen. Een molster was de betaling in natura voor het malen van het graan. Van dat gemalen product werd een zekere hoeveelheid achtergehouden dat de molenaar bij wijze van loon voor de bewezen diensten toekwam.

Na enkele eigendomswisselingen werd in 1632 de molen voor de helft verkocht aan Gerrit Albertsz. Varekamp. In 1636 koopt hij de andere helft van de molen van Willem Jans Cruiff waarmee hij dan samen met zijn vrouw, Aeltgen Jacobs, alleen eigenaar wordt van de standerdmolen. Op een kleine onderbreking na zal de naam Varekamp zich tot 1774 handhaven.

Het jaar 1737 – het jaar van de bouw van “De Windhond” - komt in zicht. In 1737 werd op de plaats van de standerdmolen “De Windhond” gebouwd. De 14,5 meter hoge stellingkorenmolen zoals we hem nu nog kennen van de foto’s. In 1774 krijgt de molenaarsfamilie Smits “De Windhond” in  bezit. Zij nam het bedrijf over van een oom, de vrijgezel Rijk Varekamp. Na enkele generaties Smits zal “De Windhond” nog éénmaal van eigenaar veranderen. Op 3 januari 1921 wordt “De Windhond” los van de molenaarswoning, de boerenhoeve en alles wat daarbij hoort, verkocht aan Johannes Baptist Mulders voor F. 5030,-- . Deze Mulders is de zoon van de molenaar van “De Vlijt” in Soest-Zuid.

Naamgeving “De Windhond”.
Waarom Gerrits Volkersz. Varekamp zijn in 1737 gebouwde stenen molen op de Eng te Soest “De Windhond” doopte, is niet met zekerheid vast te stellen. Deze benaming was (en is) voor deze soort van molens niet vreemd. Niet alleen in de Zaanstreek, ook in Woerden vindt men deze benaming bij molens terug. Maar ook daar kan slechts veronderstellenderwijs deze benaming verklaard worden. De streekarchivaris te Woerden meent dat in het algemeen verband dient te worden gelegd tussen het snelle draaien der wieken en de snelheid die een (haze)windhond kan ontwikkelen. Maar in Brielle vindt met echter een oud pakhuis met een gevelsteen, waarop niet alleen het jaartal van de bouw (1613) staat aangegeven, maar ook ziet men een hond afgebeeld en een rijmpje dat luidt:

Dit Huys is goet bequaem (=stevig gebouwd)
De Winthont ys syn naem.

Hier is toch zeker de relatie met de door een windhond te bereiken snelheid niet te leggen.

Op de zerk van molenaar Smits in de Oude Kerk te Soest staan drie hazewindhonden afgebeeld, waaruit mag worden afgeleid dat deze molenaar ongetwijfeld het verband heeft gelegd tussen de snel draaiende wieken van zijn molen en deze soort hond. Maar hij was niet de naamgever. Dat was Varekamp. Is het gewaagd te veronderstellen dat Varekamp aan iets heel anders heeft gedacht bij die naamgeving? (lees verder in het boekwerkje “De stenen reus op de Zoester Engh van Mr. Janzn van Hees). Ook ligt molenaar Smits niet begraven in de Oude Kerk te Soest. De zerk in de kerk lag er al vóór het overlijden van bedoelde molenaar, die een plaatsje voor zichzelf in de kerk had gereserveerd. De wetten van Napoleon verboden de begravingen in een kerk en daardoor vond Smits zijn laatste rustplaats op het kerkhof te Lage Vuursche, in welk dorp hij het laatst woonachtig was.

In 1930 is “De Windhond” gesloopt. De molen “De Vlijt” verdween in 1951 uit ons straatbeeld. Deze twee molens zijn lang beeldbepalend geweest voor Soest. Even herkenbaar als andere oude gebouwen, zoals de Oude Kerk, het museum Oud Soest en bijvoorbeeld het Anna Paulownahuis dat dateert uit de tijd van Koningin Emma. Met het verdwijnen van de molens vielen er gaten van culturele en historische waarde in de gemeente Soest. Eén van die gaten heeft de Stichting De Windhond dus opgevuld.

(Bronvermelding: De geschiedenis is overgenomen uit het boekwerkje “De stenen reus op de Zoester Engh” geschreven door Mr. Janzn. Van Hees (pseudoniem) ISBN 90-9001008-4.)

Sponsoren & Donateurs

TV service Ton UylandPODIUM Bureau voor educatieve communicatiePannenkoekenboerderij “De Smickel”RETO InternetburoTop's edel gebak Soest – Bilthoven
Huisstijl: Linda Hilhorst - Fotografie: Jaap v/d Broek - Webdesign: RETO Internetburo Copyright Stichting De Windhond 2017